|
|
 |
 |
|
|

॥ శ్రీః ॥
14.92. అధ్యాయః 092
అశ్వమేధపర్వ ॥ 1 ॥
Mahabharata - Ashvamedhika Parva - Chapter Topics
నకులేన యుధిష్ఠిరాదీన్ప్రతి సకుటుంబస్యోంఛవృత్తేర్బ్రాహ్మణస్య ధర్మపురుషాయ సక్తుప్రస్తదానమహిమవర్ణనపూర్వకంపునస్తత్రైవాంతర్ధానం॥ 1 ॥
Mahabharata - Ashvamedhika Parva - Chapter Text
నకుల ఉవాచ।
హంత వః కథయిష్యామి దానస్య ఫలముత్తమం।
న్యాయలబ్ధస్య సూక్ష్మస్య విప్రదత్తస్య యద్ద్విజాః॥ 14-92-1(95089)
ధర్మక్షేత్రే కురుక్షేత్రే ధర్మజ్ఞైర్బహుభిర్వృతే।
ఉంఛవృత్తిర్ద్విజః కశ్చిత్కాపోతిరభవత్పురా॥ 14-92-2(95090)
సభార్యః సహపుత్రేణ సస్నుషస్తపసి స్థితః।
బభూవ శుక్లవృత్తః స ధర్మాత్మా నియతేంద్రియః॥ 14-92-3(95091)
షష్ఠే కాలే సదా విప్రో భుంక్తే తైః సహ సంవృతః॥ 14-92-4(95092)
షష్ఠే కాలే కదాచిత్తు తస్యాహారో న విద్యతే।
భుంక్తేఽన్యస్మిన్కదాచిత్స షష్ఠే కాలే ద్విజోత్తమః॥ 14-92-5(95093)
కపోతధర్మిణస్తస్య దుర్భిక్షే సతి దారుణే।
నావిద్యత తదా విప్రాః సంచయస్తన్నిబోధత॥ 14-92-6(95094)
క్షీణాషైదిసమావాపో ద్రవ్యహీనోఽభవత్తదా।
కాలేకాలేఽస్య సంప్రాప్తే నైవ విద్యేత భోజనం॥ 14-92-7(95095)
క్షుధాపరిగతాః సర్వే ప్రాతిష్ఠంత తదా తు తే।
ఉంఛం తదా శుక్లపక్షే మధ్యం తపతి భాస్కరే॥ 14-92-8(95096)
ఉష్ణార్తశ్చ క్షుధార్తశ్చ విప్రస్తపసి సంస్థితః।
ఉంఛమప్రాప్తవానేవ బ్రాహ్మణః క్షుచ్ఛ్రమాన్వితః॥ 14-92-9(95097)
స తథైవ క్షుధావిష్టః సార్ధం పరిజనేన హ।
క్షపయామాస తం కాలం కృచ్ఛ్రప్రాణో ద్విజోత్తమః॥ 14-92-10(95098)
అథ షష్ఠే గతే కాలే యవప్రస్థముపార్జయన్।
యవప్రస్థం తు తం సక్తూనకుర్వంత తపస్వినః॥ 14-92-11(95099)
కృతజప్యాహ్నికాస్తే తు హుత్వా చాగ్నిం యథావిధి।
కుడవంకుడవం సర్వే వ్యభజంత తపస్వినః॥ 14-92-12(95100)
అథాగచ్ఛద్ద్విజః కశ్చిదతిథిర్భుంజతాం తదా।
తే తం దృష్ట్వాఽతిథిం ప్రాప్తం ప్రహృష్టమనసోఽభవన్॥ 14-92-13(95101)
తేఽభివాద్య సుఖప్రశ్నం పృష్ట్వా తమతిథిం తదా।
విశుద్ధమనసో దాంతాః శ్రద్ధాదమసమన్వితాః॥ 14-92-14(95102)
అనసూయా గతక్రోధాః సాధవో వీతమత్సరాః।
త్యక్తమానమదక్రోధా ధర్మజ్ఞా ద్విజసత్తమాః॥ 14-92-15(95103)
సబ్రహ్యచర్యం గోత్రం తే తస్య ఖ్యాత్వా పరస్పరం।
కుటీం ప్రవేశయామాసుః క్షుధార్తమతిథిం తదా॥ 14-92-16(95104)
ఇదమర్ఘ్యం చ పాద్యం చ బృసీ చేయం తవానఘ।
శుచయః సక్తవశ్చేమే నియమోపార్జితాః ప్రభో।
ప్రతిగృహ్ణీష్వ భద్రం తే మయా దత్తా ద్విజర్షభ॥ 14-92-17(95105)
ఇత్యుక్తః ప్రతిగృహ్యాథ సక్తూనాం కుడవం ద్విజః।
భక్షయామాస రాజేంద్ర న చ తుష్టిం జగామ సః॥ 14-92-18(95106)
స ఉంఛవృత్తిస్తం ప్రేక్ష్య క్షుధాపరిగతం ద్విజం।
ఆహారం చింతయామాస కథం తుష్టో భవేదితి॥ 14-92-19(95107)
తస్య భార్యాఽబ్రవీద్వాక్యం మద్భాగో దీయతామితి।
గచ్ఛత్వేష యథాకామం పరితుష్టో ద్విజోత్తమః॥ 14-92-20(95108)
ఇతి బ్రువంతీం తాం సాధ్వీం భార్యాం స ద్విజసత్తమః।
క్షఉధాపరిగతాం జ్ఞాత్వా తాన్సక్తూన్నాభ్యనందత॥ 14-92-21(95109)
ఆత్మానుమానతో విద్వాన్స తు విప్రర్షభస్తదా।
జానన్వృద్ధాం క్షుధార్తాం చ శ్రాంతాం గ్లానాం తపస్వినీం।
త్వగస్థిభూతా వేపంతీం తతో భార్యామువాచ హ॥ 14-92-22(95110)
అపి కీటపతంగానాం మృగాణాం చైవ శోభనే।
స్త్రియో రక్ష్యాశ్చ పోష్పాశ్చ న త్వేవం వక్తుమర్హసి॥ 14-92-23(95111)
అనుకంప్యో నరః పత్న్యా పుష్టో రక్షిత ఏవ చ।
ప్రపతేద్యశసో దీప్తాత్స చ లోకాన్న చాప్నుయాత్॥ 14-92-24(95112)
ధర్మకామార్థకార్యాణి శుశ్రూషాకులసంతతిః।
దారేష్వదీనో ధర్మస్చ పితౄణామాత్మనస్తథా॥ 14-92-25(95113)
న వేత్తి కర్మతో భార్యారక్షణే యోఽక్షమః పుమాన్।
అయశో మహదాప్నోతి నారకాంశ్చైవ గచ్ఛతి॥ 14-92-26(95114)
ఇత్యుక్తా సా తతః ప్రాహ ధర్మార్థౌ నౌ సమౌ ద్విజ।
సక్తుప్రస్థచతుర్భాగం గృహాణేమం ప్రసీద మే॥ 14-92-27(95115)
సత్యం రతిశ్చ ధర్మశ్చ స్వర్గశ్చ గుణనిర్జితః।
స్త్రీణాం పతిసమాధీనం కాంక్షితం చ ద్విజర్షభ॥ 14-92-28(95116)
ఋతుర్మాతు పితుర్బీజం దైవతం పరమం పతిః।
భర్తుః ప్రసాదాన్నారీణాం రతిపుత్రఫలం తథా॥ 14-92-29(95117)
పాలనాద్ధి పతిస్త్వం మే భర్తాఽసి భరణాచ్చ మే।
పుత్రప్రదానాద్వరదస్తస్మాత్సక్తూన్ప్రయచ్ఛ మే॥ 14-92-30(95118)
జరాపరిగతో వృద్ధః క్షుధార్తో దుర్బలో భృశం।
ఉపవాసపరిశ్రాంతో యదా త్వమపి కర్శితః॥ 14-92-31(95119)
ఇత్యుక్తః స తయా సక్తూన్ప్రగృహ్యేదం వచోఽబ్రవీత్।
ద్విజి సక్తూనిమాన్భూయః ప్రతిగృహ్ణీష్వ సత్తమ॥ 14-92-32(95120)
స తాన్ప్రగృహ్య భుక్త్వా చ న తుష్టిమగమద్ద్విజః।
తముంఛవృత్తిరాలక్ష్య తతశ్చింతాపరోఽభవత్॥ 14-92-33(95121)
పుత్ర ఉవాచ। 14-92-34x(7924)
సక్తూనిమాన్ప్రగృహ్య త్వం దేహి విప్రాయ సత్తమ।
ఇత్యేవ సుకృతం మన్యే తస్మాదేతత్కరోంయహం॥ 14-92-34(95122)
భవాన్హి పరిపాల్యో మే సర్వదైవ ప్రయత్నతః।
సాధూనాం కాంక్షితం యస్మాత్పితుర్వృద్ధస్య పాలనం॥ 14-92-35(95123)
పుత్రార్థో విహితో హ్యేష వార్ధకే పరిపాలనం॥
శ్రుతిరేషా హి విప్రర్షే త్రిషు లోకేషు శాశ్వతీ॥ 14-92-36(95124)
ప్రాణాధారణమాత్రేణ శక్యం కర్తుం తపస్త్వయా।
ప్రాణో హి పరమో ధర్మః స్థితో దేహేషు దేహినాం॥ 14-92-37(95125)
పితోవాచ। 14-92-38x(7925)
అపి వర్షసహస్రీ త్వం బాల ఏవ మతో మమ।
ఉత్పాద్య పుత్రం హి పితా కృతకృత్యో భవేత్సుతాత్॥ 14-92-38(95126)
బాలానాం క్షుద్బలవతీ జానాంయేతదహం ప్రభో।
వృద్ధోఽహం ధారయిష్యామి త్వం బలీ భవ పుత్రక॥ 14-92-39(95127)
జీర్ణేన వయసా పుత్ర న మాం క్షుద్బాధతేఽపి చ।
దీర్ఘకాలం తపస్తప్తం న మే మరణతో భయం॥ 14-92-40(95128)
పుత్ర ఉవాచ। 14-92-41x(7926)
అపత్యమస్మి తే పుంసస్త్రాణాత్పుత్ర ఇతి స్మృతః।
ఆత్మా పుత్రః స్మృతస్తస్మాత్త్రాహ్యాత్మానమిహాత్మనా॥ 14-92-41(95129)
పితోవాచ। 14-92-42x(7927)
రూపేణ సదృశస్త్వం మే శీలేన చ దమేన చ।
పరీక్షితశ్చ బహుధా సక్తూనాదద్మి తే సుత॥ 14-92-42(95130)
ఇత్యుక్త్వాఽఽదాయ తాన్సక్తూన్ప్రీతాత్మా ద్విజసత్తమః।
ప్రహసన్నివ విప్రాయ స తస్మై ప్రదదౌ తదా॥ 14-92-43(95131)
భుక్త్వా తానపి సక్తూన్స నైవ తుష్టో బభూవ హ।
ఉచ్ఛవృత్తిస్తు ధర్మాత్మా వ్రీడామనుజగామ హ॥ 14-92-44(95132)
తం వై వధూః స్థితా సాధ్వీ బ్రాహ్మణిప్రియకాంయయా।
సక్తూనాదాయ సంహృష్టా శ్వశురం వాక్యమబ్రవీత్॥ 14-92-45(95133)
సంతానాత్తవ సంతానం మమ విప్ర భవిష్యతి।
సక్తూనిమానతిథయే గృహీత్వా సంప్రయచ్ఛ మే॥ 14-92-46(95134)
తవ ప్రసాదాన్నిర్వృత్తా మమ లోకాః కిలాక్షయాః।
పుత్రేణ తానవాప్నోతి యత్ర గత్వా న శోచతి॥ 14-92-47(95135)
ధర్మాద్యా హి యథా త్రేతా వహ్నిత్రేతా తథైవ చ।
తథైవ పుత్రపౌత్రాణాం స్వర్గస్త్రేతా కిలాక్షయః॥ 14-92-48(95136)
పితౄణాత్తారయతి పుత్ర ఇత్యనుశుశ్రుమ।
పుత్రపౌత్రైశ్చ నియతం సాదులోకానుపాశ్నుతే॥ 14-92-49(95137)
శ్వశుర ఉవాచ। 14-92-50x(7928)
వాతాతపవిశీర్ణాంగీం త్వాం వివర్ణాం నిరీక్ష్య వై।
కర్శితాం సువ్రతాచారే క్షుధావిహ్వలచేతసం॥ 14-92-50(95138)
కథం సక్తూన్గ్రహీష్యామి భూత్వా ధర్మోపఘాతకః।
కల్యాణవృత్తే కల్యాణి నైవ త్వం వక్తుమర్హసి॥ 14-92-51(95139)
షష్ఠే కాలే వ్రతవతీం శౌచశీలతపోన్వితాం।
కృచ్ఛ్రవృత్తిం నిరాహారాం ద్రక్ష్యామి త్వాం కథం శుభే॥ 14-92-52(95140)
బాలా క్షుధార్తా నారీ చ రక్ష్యా త్వం సతతం మయా।
ఉపవాసపరిశ్రాంతా త్వం హి బాంధవనందినీ॥ 14-92-53(95141)
స్నుషోవాచ। 14-92-54x(7929)
గురోర్మమ గురుస్త్వం వై యతో దైవతదైవతం।
దేవాతిదేవస్తస్మాత్త్వం సక్తూనాదత్స్వ మే ప్రభో॥ 14-92-54(95142)
దేహః ప్రాణశ్చ ధర్మశ్చ శుశ్రూషార్థమిదం గురోః।
తవ విప్ర ప్రసాదేన లోకాన్ప్రాప్స్యామహే శుభాన్॥ 14-92-55(95143)
అవేక్ష్యా ఇతి కృత్వాఽహం దృఢభక్తేతి వా ద్విజ।
చింత్యా మమేయమితి వా సక్తూనాదానుమర్హసి॥ 14-92-56(95144)
శ్వశుర ఉవాచ। 14-92-57x(7930)
అనేన నిత్యం సాధ్వీ త్వం శీలవృత్తేన శోభసే।
యా త్వం ధర్మవ్రతోపేతా గురువృత్తిమవేక్షసే॥ 14-92-57(95145)
తస్మాత్సక్తూన్గ్రహీష్యామి వధు నార్హసి వంచనాం।
గణయిత్వా మహాభాగే త్వాం హి ధర్మభృతాం వరే॥ 14-92-58(95146)
ఇత్యుక్త్వా తానుపాదాయ సక్తూన్ప్రాదాద్ద్విజాతయే।
తతస్తుష్టోఽభవద్విప్రస్తస్య సాధోర్మహాత్మనః॥ 14-92-59(95147)
ప్రీతాత్మా స తు తం వాక్యమిదమాహ ద్విజర్షభం।
వాగ్మీ తదా ద్విజశ్రేష్టో ధర్మః పురుషవిగ్రహః॥ 14-92-60(95148)
శుద్ధేని తవ దానేన న్యాయోపాత్తేన ధర్మతః।
యథాశక్తి విసృష్టేన ప్రీతోస్మి ద్విజసత్తమ॥ 14-92-61(95149)
అహో దానం ఘుష్యతే తే స్వర్గే స్వర్గనివాసిభిః।
గగనాత్పుష్పవర్షం చ పశ్యేదం పతితం భువి॥ 14-92-62(95150)
సురర్షిదేవగంధర్వా యే చ దేవపురఃసరాః।
స్తువంతో దేవదూతాశ్చ స్థితా దానేన విస్మితాః॥ 14-92-63(95151)
బ్రహ్మర్షయో విమానస్థా బ్రహ్మలోకచరశ్చ యే।
కాంక్షంతే దర్శనం తుభ్యం దివం వ్రజ ద్విజర్షభ॥ 14-92-64(95152)
పితృలోకగతాః సర్వే తారితాః పితరస్త్వయా।
అనాగతాశ్చ బహవః సుబహూని యుగాన్యుత॥ 14-92-65(95153)
బ్రహ్మచర్యేణ దానేన యజ్ఞేని తపసా తథా।
అగహ్వరేణ ధర్మేణ తస్మాద్గచ్చ దివం ద్విజ॥ 14-92-66(95154)
శ్రద్ధయా పరయా యరత్వం తపశ్చరసి సువ్రత।
తస్మాద్దేవాస్తవానేన ప్రీతా బ్రాహ్మణసత్తమ॥ 14-92-67(95155)
సర్వమేతద్ధి యస్మాత్తే దత్తం శుద్ధేన చేతసా।
కృచ్ఛ్రకాలే తతః స్వర్గో విజితః కర్మణా త్వయా॥ 14-92-68(95156)
క్షుధా నిర్ణుదతి ప్రజ్ఞాం ధర్మబుద్ధిం వ్యపోహతి।
క్షుధాపరిగతజ్ఞానో ధృతిం త్యజతి చైవ హ॥ 14-92-69(95157)
బుభుక్షాం జయతే యస్తు స స్వర్గం జయతే ధ్రువం।
యదా దానరుచిః స్యాద్వై తదా ధర్మో న సీదతి॥ 14-92-70(95158)
అనవేక్ష్య సుతస్నేహం కలత్రస్నేహమేవ చ।
ధర్మమేవ గురం జ్ఞాత్వా తృష్ణా న గణితా త్వయా॥ 14-92-71(95159)
ద్రవ్యాగమో నృణాం సూక్ష్మః పాత్రే దానం తతః పరం।
కాలః పరతరో దానాచ్ఛ్రద్ధా చైవ తతః పరా॥ 14-92-72(95160)
స్వర్గద్వారం సుసూక్ష్మం హి నరైర్మాహాన్ని దృశ్యతే।
సంగర్గలం లోభకీలం రాగగుప్తం దురాసదం॥ 14-92-73(95161)
తం తు పశ్యంతి పురుషా జితదక్రోధా జితేంద్రియాః।
బ్రాహ్మణాస్తపసా యుక్తా యథాశక్తి ప్రదాయినః॥ 14-92-74(95162)
సహస్రశక్తిశ్చ శతం శతశక్తిర్దశాపి చ।
దద్యాదపశ్చ యః శక్త్యా సర్వే తుల్యఫలాః స్మృతాః॥ 14-92-75(95163)
రంతిదేవో హి నృపతిరపః ప్రాదాదకించనః।
శుద్ధేన మనసా విప్ర నాకపృష్ఠం తతో గతః॥ 14-92-76(95164)
న ధర్మః ప్రీయతే తాత దానైర్దత్తైర్మహాఫలైః।
న్యాయలబ్ధైర్యథా సూక్ష్మైః శ్రుద్ధాపూతైః స తుష్యతి॥ 14-92-77(95165)
గోప్రదానసహస్రాణి ద్విజేభ్యోఽదాన్నృగో నృపః।
ఏకాం దత్త్వా స పారక్యాం నరకం సమపద్యత॥ 14-92-78(95166)
ఆత్మమాంసప్రదానేన శిబోరౌశీనరో నృపః।
ప్రాప్య పుణ్యకృతాఁల్లోకాన్మోదత దివి సువ్రతః॥ 14-92-79(95167)
విభవేన నృణాం పుణ్యం యచ్ఛత్త్యా స్వార్జితం న తత్।
న యజ్ఞైర్వివిధైర్విప్ర యథాన్యాయేన సంచితైః॥ 14-92-80(95168)
క్రోధాద్దానఫలం హంతి లోభాత్స్వర్గం న గచ్ఛతి।
న్యాయవృత్తిర్హి తపసా దానవిత్స్వర్గమశ్నుతే॥ 14-92-81(95169)
న రాజసూయైర్బహుభిరిష్టా విపులదక్షిణైః॥
న చాశ్వమేధైర్బహుభిః ఫలం సమమిదం తవ॥ 14-92-82(95170)
సక్తుప్రస్థేన విజితో బ్రహ్మలోకస్త్వయాఽక్షయః।
విరజో బ్రహ్మసదనం గచ్ఛ విప్ర యతాసుఖం॥ 14-92-83(95171)
సర్వేషాం వో ద్విజశ్రేష్ఠ దివ్యం యానముపస్థితం।
ఆరోహత యథాకామం ధర్మోస్మి ద్విజ పశ్య మాం॥ 14-92-84(95172)
బాధితో హి త్వయా దేహో లోకే కీర్తిః స్థిరా చ తే।
సభార్యః సహపుత్రశ్చ సస్నుషశ్చ దివం వ్రజ॥ 14-92-85(95173)
ఇత్యుక్తవాక్యే ధర్మే తు యానమారుద్య స ద్విజః।
సదారః ససుతశ్చైవ సస్నుషశ్చ దివం గతః॥ 14-92-86(95174)
తస్మిన్విపరే గతే స్వర్గం ససుతే సస్నుషే తదా।
భార్యాచతుర్థే ధర్మజ్ఞే తతోఽహం నిఃసృతో బిలాత్॥ 14-92-87(95175)
తతస్తు సక్తుగంధేన క్లేదేన సలిలస్య చ।
దివ్యపుష్పవిమర్దాచ్చ సాధోర్దానలవైశ్చ తైః॥ 14-92-88(95176)
విప్రస్య తపసా తస్య శిరో మే కాంచనీకృతం।
తస్య సత్యాభిసంధస్య సక్తుదానేన చైవ హ॥ 14-92-89(95177)
శరీరార్ధం చ మే విప్రాః శాతకుంభమయం కృతం।
పశ్యతేమం సువిపులం తపసా తస్య ధీమతః॥ 14-92-90(95178)
కథమేవంవిధం స్యాద్వై పార్శ్వమన్యదితి ద్విజాః।
తపోవనాని యజ్ఞాంశ్చ హృష్టోఽభ్యోమి పునః పునః। 14-92-91(95179)
యజ్ఞం త్వహమిమం శ్రుత్వా రురురాజస్య ధీమతః।
ఆశయా పరయా ప్రాప్తో న చాహం కాంచనీకృతః॥ 14-92-92(95180)
తతో మయోక్తం తద్వాక్యం ప్రహస్య బ్రాహ్మణర్షభాః।
సక్తుప్రస్థేన యజ్ఞోఽయం సంమితో నేతి సర్వథా॥ 14-92-93(95181)
సక్తుప్రస్థలవైస్తైర్హి తదాఽహం కాంచనీకృతః।
న హి యజ్ఞో మహానేష సదృశస్తైర్మతో మమ॥ 14-92-94(95182)
ఇత్యుక్త్వా నకులః సర్వాన్యజ్ఞే ద్విజవరాంస్తదా।
జగామాదర్సనం తేషాం విప్రాస్తే చ యయుర్గృహాన్॥ 14-92-95(95183)
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం మయా పరపురంజయ।
యదాశ్చర్యమభూత్తత్ర వాచిమేధే మహాక్రతౌ॥ 14-92-96(95184)
న విస్మయస్తే నృపతే యజ్ఞే కార్యః కథంచన।
ఋషికోటిసహస్రాణి తపోభిర్యే దివం గతాః॥ 14-92-97(95185)
అద్రోహః సర్వభూతేషు సంతోషః శీలమార్జవం।
తపో దమశ్చ సత్యం చ ప్రదానం చేతి సంమితం॥ ॥ 14-92-98(95186)
ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఆశ్వమేధికపర్వణి అనుగీతాపర్వణి ద్వినవతితమోఽధ్యాయః॥ 92 ॥
Mahabharata - Ashvamedhika Parva - Chapter Footnotes
7-92-2 కపోతవదేకైకం కణమాదత్తే స కాపోతిః॥ 7-92-8 ఉంఛం కణశ ఆదానం కర్తుమితి శేషః। శుక్లస్య జ్యేష్ఠస్య పక్షే॥ 7-92-56 అవేక్ష్యా పాలనీయా। చింత్యా పరీక్షణీయా॥ 7-92-58 హే వరే శ్రేష్ఠే మహాభాగే త్వాం ధర్మభృతాం మధ్యే గణయిత్వా సక్తూన్ గ్రహీష్యామీత్యన్వయః॥ 7-92-84 తారితో హి త్వయేతి ఝ.పాఠః॥

|
 శ్లోకాలు.jpg)
|
|
"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India. |
| |
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|